Arbeidsrechtelijke bepalingen zijn leidend
De Wet DBA regelt in feite niets meer dan de afschaffing van de VAR. Er staan dus geen concrete criteria in de wet. Dat schept onduidelijkheid, want hoe moet je je als organisatie conformeren aan criteria die niet zijn opgesteld in een wet? Daarvoor wijst de Hoge Raad naar de rechterlijke uitspraken uit het Deliveroo-arrest. De criteria die bepalen of werkzaamheden door een zzp’er kunnen worden uitgevoerd, zijn afgeleid van arbeidsrechtelijke bepalingen. En de kernvraag van de arbeidsrechtelijke bepalingen luidt: wanneer is iemand een werknemer?
Het Deliveroo-arrest in een notendop, en waarom dat van belang is voor iedere vorm van inhuur
De meest relevante uitspraak komt van de Hoge Raad in de zaak van de maaltijdbezorgers van Deliveroo. Het bedrijf liet maaltijden bezorgen door zogenaamde ‘riders’ die als zzp’ers werden ingehuurd. De vraag rees of deze bezorgers als zelfstandigen gekwalificeerd konden worden. De Hoge Raad oordeelde uiteindelijk dat de bezorgers een arbeidsovereenkomst hadden moeten krijgen, inclusief cao-loon en vakantiegeld.
In de uitspraak over het Deliveroo-arrest stelde de Hoge Raad een lijst van criteria op die in gezamenlijkheid bepalen of er sprake is van ‘werken buiten dienstbetrekking’ (zie verderop in dit artikel). Het is verleidelijk om te denken dat de ‘Deliveroo-criteria’ alleen van toepassing zijn op kwetsbare werkenden. Dit is echter onjuist. De criteria gelden voor iedereen en zijn relevant in situaties waar twijfel bestaat over de vraag of een opdracht geschikt is voor een zzp’er.
De 9 gezichtspunten van de Deliveroo-criteria
In het Deliveroo-arrest oordeelde de Hoge Raad dat de onderstaande 9 gezichtspunten, met andere woorden feiten en omstandigheden, van belang kunnen zijn bij de holistische toets:
Aard en duur van de werkzaamheden.
De wijze waarop de werkzaamheden en werktijden worden bepaald.
Inbedding van het werk en de persoon in de organisatie en bedrijfsvoering van de opdrachtgever.
Het al dan niet bestaan van de verplichting om het werk persoonlijk uit te voeren.
De manier waarop de contractuele relatie tussen partijen is vormgegeven.
De wijze van beloning en de hoogte van de beloning.
Ondernemerscriteria:
Loopt de uitvoerder commercieel risico?
Gedraagt de uitvoerder zich als ondernemer, bijvoorbeeld:
Bij het verwerven van een reputatie of bij acquisitie.
Het aantal opdrachtgevers voor wie hij of zij werkt of heeft gewerkt.
De duur van de verbintenis met een bepaalde opdrachtgever.
De drie hoofdelementen van de criteria:
De 9 gezichtspunten die je hierboven vindt, kan je simpelweg onderverdelen in drie hoofdelementen, namelijk:
Criteria die wijzen op werknemerschap: dit omvat de aard van de werkzaamheden, de wijze waarop deze worden bepaald, en de mate van inbedding in de organisatie.
Criteria die wijzen op zelfstandigheid: dit betreft de duur van de werkzaamheden, de mogelijkheid om het werk door anderen te laten uitvoeren, en de hoogte en wijze van beloning.
Ondernemerscriteria: deze gaan over de persoon die de opdracht uitvoert, zoals het lopen van commercieel risico en de manier waarop hij of zij zich in de markt beweegt.
De criteria in relatie tot de holistische toets
Bij het doornemen van de criteria moet je je er goed van bewust zijn dat alle negen criteria altijd in samenhang bekeken moeten worden. Bekijk niet enkel de drie hoofdelementen, maar pak de lijst met de negen criteria. Daarbij speelt de context van een specifieke opdracht een grote rol. En even belangrijk, alle factoren uit de lijst wegen even zwaar. Of in juridische taal: alle omstandigheden van het geval.
De holistische toets is geen vrijblijvend advies, maar de verplichte beoordelingsmethode die de Hoge Raad heeft voorgeschreven en die ook door de Belastingdienst wordt gevolgd. Voor een opdrachtgever betekent dit dat een getekende 'Modelovereenkomst' (gebaseerd op de Wet DBA) en een juiste opdrachtomschrijving slechts het vertrekpunt zijn. In de dagelijkse praktijk wordt de juridische houdbaarheid bepaald door de 9 criteria (gezichtspunten) uit het Deliveroo-arrest.
De twee fasen van de holistische toets
De holistische toets, of beoordeling, wordt in twee duidelijke stappen uiteengezet door de Belastingdienst, namelijk: de uitlegfase en de kwalificatiefase.
Fase 1: De Uitlegfase – Welke werkafspraken hebben partijen gemaakt en hoe hebben ze die uitgevoerd?
In deze fase wordt gekeken naar de bedoeling van de samenwerking. Dus, welke werkafspraken hebben partijen gemaakt en hoe hebben ze die uitgevoerd? We geven een kort voorbeeld:
De vraag: hebben jullie afgesproken dat dit een opdracht is en geen dienstverband?
De bron: hier kijken ze naar het contract (de modelovereenkomst).
Fase 2: De Kwalificatiefase - Voldoen de werkafspraken en de uitvoering daarvan aan de eisen van een arbeidsovereenkomst?
Dit is de kern van de holistische toets. Hier wordt de werkelijkheid getoetst aan de criteria. Hier wordt getoetst of de werkafspraken en de uitvoering daarvan aan de eisen van een arbeidsovereenkomst voldoen. De feitelijke uitvoering is doorslaggevend bij het bepalen of er sprake is van een arbeidsovereenkomst. Bijvoorbeeld:
De vraag: gedraagt de zzp’er zich als een ondernemer, of wordt hij aangestuurd als een werknemer?
De regel: de bedoeling van partijen (fase 1) speelt hier geen rol meer. Het gaat puur om de feitelijke uitvoering. Als de samenwerking voldoet aan de kenmerken van een arbeidsovereenkomst (arbeid, loon, gezag), dan neigt dit naar een dienstverband.
De holistische toets is maatwerk
De Belastingdienst neemt alle feiten en omstandigheden, en hun onderlinge samenhang, als uitgangspunt voor de holistische toets. Door alle feiten en omstandigheden in verband te ‘wegen’, komt de Belastingdienst tot een oordeel. Je hoeft ze niet allemaal 'goed' te hebben, maar het totaalplaatje moet kloppen. Daarnaast benadrukken we dat je geen algemene uitspraak kan doen over grote groepen zzp’ers die soortgelijk werk doen: zie ook de Uber-uitspraak . Bij de holistische toets gaat het om maatwerk, en iedere zzp’er moet apart beoordeeld worden.
Vragen over de Deliveroo-criteria en/of de holistische toets?
Als je vragen hebt over de criteria van het Deliveroo-arrest of de holistische toets, stel dan je vraag via het contactformulier . Een van onze experts op het gebied van wet- en regelgeving neemt dan contact met je op.
