Kolen, kolen en nog meer kolen
In 1865 denderde de industriële revolutie door op volle toeren. En dat was te danken aan James Watt, die een eeuw eerder de zeer efficiënte stoommachine introduceerde. Het stalen werkpaard reduceerde de nodige kolen met de helft, waardoor je een makkelijke conclusie kon trekken: er waren minder kolen nodig. Maar de Britse econoom William Stanley Jevons ontdekte juist het tegenovergestelde.
Jevons concludeerde door zijn studie en boek ‘
The Coal Question’
dat de technologische verbeteringen die werk efficiënter maakten, juist de vraag naar steenkolen deden toenemen. Een ontwikkeling die zich niet isoleerde tot één bepaalde industrie, maar juist wijdverspreide impact had op meerdere industrieën. Zijn economische paradox, de Jevons-paradox, stelt dat de dalende prijs van een bepaalde technologie niet alleen bestaande behoefte bevredigt, maar nieuwe behoefte creëert.
De Jevons-paradox in de jaren 80
De paradox van Jevons speelde altijd een rol wanneer nieuwe technologie werd geïntroduceerd, zoals eind jaren 70, toen VisiCalc de eerste spreadsheet introduceerde voor de Apple II. En tada: de aanname dat de vraag naar accountants zou dalen, was niet juist. De vraag naar kantoorbedienden, griffiers en assistenten daalde met om en nabij 33% in de afgelopen 40 jaar, maar de beroepsgroep van de accountants groeide met maar liefst 57%. Lees het volledige en briljante paper van Eldar Maksymov
hier
.
De paradox trad in werking en versnelde niet alleen de berekeningen van accountants; het gaf ruimte aan de vragen die organisaties nooit stelden, omdat het ten eerste te duur was. De spreadsheet, die goedkoop werd aangeboden, was geen luxe meer. Kleine organisaties werden door de spreadsheet in staat gesteld om dezelfde analyses te maken als de Fortune 500-bedrijven. De introductie van de spreadsheet deed nog iets: het creëerde niet-bestaande banen, zoals de financiële analist, business intelligence-analist en financial modelleur, bijvoorbeeld.
AI, AI en nog meer AI
En toen kwam AI aan denderen in december 2022 met het geweld van de Watt-machine en de belofte van efficiëntie (en baanverlies).
Na de introductie domineerde het narratief dat AI grote groepen white-collarjobs overbodig zou maken, en aan de frontlinies stonden de AI-ceo’s met hun megafoons. Toch pakt de werkelijkheid anders uit en passen zij ook hun toon aan . Zo zegt Sam Altman dat zijn voorspellingen rondom AI-technologie enigszins kloppen, maar dat de voorspellingen rondom sociale en economische gevolgen simpelweg niet juist waren. En het onderzoek van Ramp – Revelio bevestigt dat.
Ramp – Revelio onthult juist dat de organisaties die AI omarmen en volledig integreren, meer mensen aannemen. Een vroege indicatie dat Jevons anno 2026 nog steeds relevant is? Wellicht wel. Als de Jevons-paradox in werking treedt, dan betekent dit dat er meer banen ontstaan door technologische vooruitgang, niet minder. In dit scenario wordt de mens niet vervangen, maar juist in staat gesteld om efficiënter en effectiever te werk te gaan.
De efficiëntie van Watts stoommachine drukte de prijs van stoomkracht, en de efficiëntie van AI drukt de prijs van intelligentie. Het gevolg? AI-technologie vloeit naar een scala van sectoren en beantwoordt vragen die kleinere organisaties nooit stelden, omdat de kosten voor dat werk simpelweg te hoog waren. Een bijkomend effect is dat er nieuwe banen bijkomen en dat de huidige veranderen.
Anekdotisch bewijs: sommige hiring managers geven aan dat het aantal vacatures gelijk blijft. Het profiel is het enige wat verandert: ze zoeken mensen met strategisch inzicht, kritisch denkvermogen en de kennis en kunde om met AI om te gaan.
Jevons in de eeuw van AI
De vraagstelling of AI ons gaat vervangen is wellicht infantiel als het inderdaad blijkt dat de Jevons-paradox anno nu recht overeind staat en opnieuw toeslaat. De efficiënte stoommachine van Watt betekende niet het einde van kolen. De spreadsheet verving de accountant niet. En AI? De paradox kan in 2026 opnieuw toeslaan, en als dit zo is, dan zijn de woorden van Jevons na 161 jaar springlevend.
“As a rule, new modes of economy will lead to an increase of consumption according to a principle recognised in many parallel instances. The economy of labour effected by the introduction of new machinery throws labourers out of employment for the moment. But such is the increased demand for the cheapened products, that eventually the sphere of employment is greatly widened.” W. S. Jevons, The Coal Question, hoofdstuk VII - Of the Economy of Fuel
Zoek je geschikt talent, of ben je juist de geschikte kandidaat? Kijk voor actuele opdrachten hier en neem contact met ons op als je talent wil inzetten.
